Recht op voedsel in Burundi: Sorgho terug in de belangstelling in Burundi

Een Afrikaanse plant

Sorgho is het 5de belangrijkste graangewas in de wereld na rijst, maïs, tarwe en gerst. Volgens onderzoekers is de plant van Ethiopische afkomst. Volgens de FAO (Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties), is de sorgho gekend onder de naam "grand mil" en "herbe de Guinée" in West Afrika, "blé kafir" in Zuid Afrika, "dura" in Soedan, en "mtama" in Oost Afrika. 

In Burundi wordt de rode sorgho gebruikt voor het maken van bier of voor de fermentatie van het bananenbier. De witte sorgho wordt vooral gebruikt als deeg voor het bakken van de traditionele platte koekjes.

Ook al gaat het om een bestendige plant, toch wordt ze behandeld als een eenjarige plant. Ze kan verschillende keren per jaar geoogst worden. Ze wordt voornamelijk verbouwd op de centrale hoogvlakte, in de vlakte van het Noord-Oosten en Zuid-Oosten van Burundi, en in het Oosten van het land in de depressie van Kumoso en Nkoma.

Een socio-economische draagwijdte

Twee vrouwen tonen hun vakgebied sorghum

De sorgho is een oude plant die nauw verbonden is met de monarchie. Een legende vertelt dat iedere toekomstige koning geboren werd met zaad in de hand. Bij die zaden waren er sorgho granen. Gedurende het koningschap werd elk jaar afgesloten met Umuganuro, het jaarlijkse feest van het zaad dat het begin van de verbouwing van de sorgho onder de leiding van de koning aankondigde. Umuganuro komt van het werkwoord kuganura die vertaald kan worden door "feest vieren met pracht en praal" met daarbij het verbruik van de nieuwe sorgho-oogst onder de vorm van deeg en bier.

Het einde van de monarchie heeft zeker en vast het traditionele belang van de sorgho doen afnemen, maar de plant heeft haar prestige behouden omwille van het bier dat ermee gemaakt wordt en dat een sociale draagwijdte kent die het kader van het gezin overschrijdt door zijn alomtegenwoordigheid bij de Burundese feesten, en dat ook economisch belangrijk is door de opbrengsten voor hen die het bier maken en verkopen.

Sorgho in het tijdperk van de industrialisering

In de jaren 80 heeft de Burundese regering een nieuwe dimensie gegeven aan de sorgho door het project Musalac te lanceren. Dit project bestaat in de fabricatie van het speenmeel samengesteld uit verschillende graansoorten waaronder de sorgho[1] om een meelbrij te bekomen die voedingrijk is en toegankelijk voor iedereen.

Onlangs is de brouwerij van Gitega begonnen met het produceren van sorgho-bier Nyongera.

Deze twee projecten hebben het mogelijk gemaakt de verbouwing van de sorgho opnieuw te lanceren, vooral in de provincies Cankuzo, Bubanza en Cibitoke. Voortaan kost een kilo sorgho 600 FBu. Volgens de brouwerij van Gitega, doet deze plant 15.000 gezinnen leven, die haar de materie leveren voor de fabricatie van het bier Nyongera.

Enkele leden van een boerengroep voor een sorgho-veld

Een voedzame plant

In de sorgho is het proteïnegehalte bijna hetzelfde als in maïs en tarwe. Hij bevat ook vitamines B, minerale zouten en vetten. Hij is belangrijk in de menselijke voeding. Zijn verbouwing zou het verbruik van dit voedsel onder de vorm van deeg kunnen stimuleren. Het sorgho-bier is ook voedzaam. De kinderen en vrouwen hebben ook graag het sop te gebruiken dat zich onderaan de kruiken bevindt en voedzame eigenschappen bevat.

De Burundezen zijn vertrouwd met de Indische gerechten, onder andere de chapati op basis van tarwe. Zij kunnen dus gemakkelijk het gebruik van chapati op basis van sorgho overnemen.

Om een chapati te bekomen, worden meel, water en zout gemengd om een stevig deeg te bekomen dat goed gekneed wordt om er een bol van te maken. Er wordt vervolgens wat droog meel op een houten plank aangebracht om er het deeg te pletten tot een rond koekje van 2 à 3 mm dikte. Daarna wordt het koekje gebakken in een pan of op een rooster. Na ongeveer een halve minuut wordt het met water besprenkeld en omgedraaid om het aan de andere kant te bakken. Zo bekomt men de chapati die samen met groenten of met een saus kan gegeten worden.

Na de oogst van de sorgho wordt het koren verwijderd en blijven alleen de stengels over. Wanneer de bladeren nog groen zijn kunnen de geiten ervan komen eten. Wanneer de stengels en de bladeren verdroogd zijn, worden ze weggenomen en tussen de koffieplanten gelegd om de vochtigheid van de koffieplanten te bewaren. De stengels worden ook gebruikt in de stallen van de dieren waarop ze zich kunnen neerleggen. Deze stengels vermengen zich met de uitwerpselen van de dieren en vormen zo een kwaliteitsvolle organische meststof.

Erick-Bayard Rwantango,
Medewerker
KBA FONCABA.