Burundi: De vertegenwoordiging van de vrouw in de instanties waar de beslissingen genomen worden

Door aan de Afrikaanse kaderleden van de organisaties de mogelijkheid te bieden om hun competenties te verbeteren, draagt KBA bij om een samenleving op te bouwen waarin elke persoon gerespecteerd wordt in zijn eigen identiteit. Dat betekent een Afrikaanse maatschappij waarin de vrouw dezelfde kansen heeft als de man.

KBA is ervan overtuigd dat het “empowerment” van de vrouw sterk zal bijdragen tot maatschappelijke verandering. Voor KBA is de vorming van vrouwelijke leaders een prioriteit.

Een traditie en een instabiliteit die weinig plaats bieden aan de vrouw...

In de Burundese traditie, is de vrouw een menselijk wezen dat God schept voor het plezier van de man, om hem te vergezellen, hem kinderen te geven, hem blind te gehoorzamen en om de huistaken en het werk op het veld uit te voeren. Tot zeer kort geleden, had de vrouw geen recht op de grond en op de erfenis van haar ouders. Zij was uitgesloten bij de traditionele instellingen. Zij moest voor een groot deel al de ongelukken van de familie dragen.

De recente burgeroorlog heeft heel de bevolking veel ellende bezorgd en het lot van de vrouw nog verslecht door de toename van het sexueel geweld en de groei van het aantal vrouwen die gezinshoofd werd. Dat was grotendeels te wijten aan het weduwschap, aan de armoede en aan de verplaatsingen en de massieve en gedwongen hergroeperingen naar willekeurige kampen, aan de gezondheidsproblemen, de vervrouwelijking van het AIDSvirus, enz. Twaalf jaar na het einde van de burgeroorlog en ondanks de huidige inspanningen en het huidig beleid, zijn sommige van deze gevolgen nog altijd niet helemaal weggewerkt.

Een aangroeiende vrouwelijke vertegenwoordiging sinds het einde van de burgeroorlog.

Burundi lijkt vastbesloten de betrekkingen tussen man en vrouw te verbeteren in de politieke arena. Zo legt de grondwet van 2005 de vrouwelijke vertegenwoordiging vast van ten minste 30% in het Parlement en in de Senaat. De politieke richtlijnen die uitgewerkt werden houden rekening met de wil om het lot van de vrouwen te verbeteren. Het betreft hier onder meer de Nationale Gender Politiek (2012-2025), de Gids voor de integratie van het gender in het Nationale Programma van Hervorming van de Openbare Administratie (PNRA), de oprichting van het Ministerie voor Nationale Solidariteit, de Rechten van de Menselijke Persoon en van het Gender, het rekening houden met het gender als voorwaarde vanwege internationale partners voor hun ontwikkelingshulp.

De resultaten van de verkiezingen van 2010 hebben de vrouwelijke aanwezigheid vastgelegd op 32% in het Parlement, 46% in de Senaat en 32% in de gemeenteraden. Men moet eveneens vaststellen dat de vrouw aanwezig is in de regering met 38%. Sindsdien heeft Burundi zich verheven tot de 5 beste Afrikaanse leerlingen op het vlak van de aanwezigheid van de vrouw in het Parlement. Vandaag bevindt het land zich tussen de 5 eersten met Angola (38%), Mozambique (39%), Zuid Afrika (44%) en Rwanda (56%).

Maar, de vertegenwoordiging van de vrouw blijft zwak in verschillende sectoren van het land, meer bepaald in het leger, in de openbare administratie en de bedrijven.

De inspanningen ontplooien tot aan de basis.

Ondanks deze vooruitgang, zijn deze inspanningen nog niet zichtbaar op het vlak van de basis. Inderdaad, volgens de studie van het Observatorium van de Gouvernementele Actie (OAG) geciteerd door het COSOME (Coalitie van de Civiele Maatschappij voor de Electorale Monitoring) met als titel “Analyse van de implicatie van de vrouw in het nemen van de beslissing op lokaal vlak” neemt de vrouw slechts 2% in van de 129 voorzitterschappen van de gemeenteraden van het land. De vrouwen die aan het hoofd van de heuvels staan vertegenwoordigen slechts 5%, de leidsters van de zone zijn met 8% en 4% zijn toegekend aan de vrouwen van de technische raad. De vrouw neemt 26% in van de directies van de lagere scholen en 7% van de leidingen van de colleges. Er bestaat nog geen vrouwelijke verantwoordelijke van de politie. De landbouwmonitoren bestaan uit 7% vrouwen, de gemeentelijke landbouwkundigen uit 5%. Dat toont aan dat de inspanningen die aan de top worden gedaan, nog niet toegepast worden aan de basis.

Dat is een enorme paradox als men weet dat, volgens de statistieken van de algemene volkstelling van 2009, de vrouw 51,10% van de bevolking vertegenwoordigt.

Tot stand brengen van dynamieken die de verandering bevorderen.

Van de socio-economische activiteiten van de vrouw een werktuig maken voor haar "empowerment".

KBA ondersteunt de lokale dynamieken op het niveau van de basis. Als voorbeeld hiervan, steunt het haar partner "Jeunesse-Providence-AGAKURA" in een project dat aan de koppels van de gemeenten Makebuko en Itaba in Burundi zal toelaten beter landbouwtechnieken te gebruiken en samen een duurzame woonst te bouwen. Deze dynamiek zal aan de vrouw en aan de man toelaten samen oplossingen te vinden voor hun problemen. Op langere termijn, dankzij dit project, is het de dynamiek van de gendergelijkheid die zal ingezet worden. Geleidelijk aan zal de vrouw een partner worden die gelijk is met de man.

De structurele uitdagingen aanpakken

Er bestaan structurele uitdagingen die de vertegenwoordiging van de vrouw in de weg staan. Deze uitdagingen zijn te zoeken in het verkiezingssysteem van de partijen en in de manier van functioneren bij elke politieke partij.

Door het feit dat de onafhankelijke kandidaturen weinig kans hebben de verkiezingen te winnen, zijn deze vooral een zaak van de politieke partijen. Zij zijn het die de kandidaten aanduiden. De vrouwen moeten zich integreren in dit milieu dat sterk door de mannen overheerst wordt.

Zelfs als er bepaalde partijen zijn die opmerkelijke inspanningen doen bij het steunen van de kandidaturen van vrouwen, toch kunnen ze nog meer doen door meer vrouwen in te schrijven op hun verkiezingslijsten. Ze kunnen de minima overschrijden die door de wet worden voorgeschreven, daar de Burundese vrouw een zeer belangrijke verkiezingsreserve vertegenwoordigt.

Omdat de onafhankelijke kandidaten niet genieten van de steun van de gezagdragers op het logistieke, technische en financiële vlak, wordt de vrouw benadeeld in de verkiezingsloop want haar economische macht blijft in het algemeen onder deze van de man.

De sociaal-culturele dwang overstijgen

Dikwijls moet een vrouw, die deel wil nemen aan de politiek, het familiale leven en de beroepsactiviteit verzoenen met de politieke carrière waarin zij zich lanceert. Bovendien moet zij dan nog de culturele vooroordelen trotseren.

De sociaal-culturelebarrières opheffen om de vrouw toe te laten stappen vooruit te zetten en de gelijke van de man te worden.

De Burundese vrouw die een carrière wil maken in de politiek heeft het akkoord nodig van haar echtgenoot om het huisgezin niet in gevaar te brengen. En zonder gezin wordt haar beeld vertroebeld bij haar electoraat en loopt zij het risico als "liederlijk" te worden bestempeld.

Het is deze soort subjectieve oordelen die dikwijls op de eerste plaats komen, in plaats van haar bevoegdheden en haar verkiezingsbeloften te beoordelen. Ze wordt beoordeeld in functie van haar fysische schoonheid, omdat men haar dikwijls met mannen gezien heeft, omdat ze haar huishouden goed verzorgt, omdat zij gehuwd is, verworpen door haar echtgenoot of weduwe.

Men kan nochtans een zekere evolutie vaststellen. Meer en meer overstijgt de vrouw sommige culturele ‘barrières’  zonder dat de mannen hierover gechoqueerd

Meisjes zorgen veel voor huishoudelijke taken en zijn op jonge leeftijd al actief in de  economie. Dit is dikwijls een handicap voor de scholarisatie.

zijn. Zij drukt zich in het openbaar uit en neemt actief deel aan politieke fora. Veel mannen zijn niet langer bevreesd dat de moed en de vastberadenheid van de vrouw die in de politiek geëngageerd is de andere vrouwen zou ‘vergiftigen’ of ‘moreel bederven’ door hen open en onafhankelijk van geest te maken.

De culturele “regels” zijn vooral ingeworteld in het analfabetisme dat meer de vrouwen dan de mannen treft. Daarom steunt KBA initiatieven van alfabetisering en van vorming om de vrouwen de kans te geven kennis te verwerven die hen toelaat hun onwetendheid te doorbreken. KBA steunt projecten om hun landbouwproductie te verbeteren, hun inkomsten te verhogen en hun rechten op te eisen.

Nood aan een meer stimulerend juridisch kader 

In Burundi is de verbetering van de vertegenwoordiging van de vrouw in de politiek een proces dat vooruitgang aan het maken is. De bestaande wetten moedigen deze vooruitgang aan, maar zij zijn nog niet nauwkeurig genoeg wat betreft de quota’s die toegekend worden aan elk geslacht.

Bovendien, zou er een wet moeten komen die elke politieke partij verplicht zich te plooien naar het man-vrouw evenwicht in de kandidaturen bij de verkiezingen. Ook moet de wetgeving duidelijk zijn over deze kwestie op het vlak van de Regering, van het Parlement en van de Administratie.

De Burundese middenveldorganisaties sensibiliseren de vrouw door concrete acties omtrent haar rol in de deelname aan het politieke leven. Voor velen, blijft zij overheerst door de mannen.

De sensibilisatie moet ook de mannen raken opdat zij zouden toelaten dat de politieke arena ook voor vrouwen openstaat. Deze laatste moeten zich eveneens inzetten en de rol van eerste rang opeisen om sterke en vernieuwende gedachten te verdedigen en de boodschap van andere vrouwen verder te dragen.

Erick-Bayard Rwantango
Collaborateur FONCABA

E-mailadres Afdrukken