Artikelindex

Het recht op voeding:
De tropische overvloed: een paradox

Champ mari-femme

In de groene natuur vindt men heel
wat bladeren die verbruikt kunnen
worden

In de tropen hebben de donkergroene bladeren van de natuur een grote voedingswaarde. De meeste van die rijkdommen blijven nog miskend. De milieubescherming en de biodiversiteit bevinden zich in het hartje van de oplossingen voor de ondervoeding.

Pater  Léo Duvieusart, oud jezuïet missionaris in DR Congo (bisdom Kikwit in Zuid-Bandundu, van eind 1960 en teruggekomen naar België in mei 2011) heeft een activiteit uitgeoefend in de landbouwvulgarisatie aan de basis met zijn boek : “Initiatie in de landbouw en de plantenkunde”, uitgeverij Loyola in Kinshasa. KBA deelt met u enkele nota’s uit zijn onderzoekingen, meer dan ooit actueel in dit decennium van de 21ste eeuw. Eén van de manieren om het recht op voeding te verbeteren, bestaat erin de kennis over bepaalde planten die quasi gratis beschikbaar zijn te verspreiden. Deze planten zijn in  bepaalde stammen soms verboden om te eten of er heerst onwetendheid over. Daarentegen worden deze planten in andere stammen soms veelvuldig gebruikt. 

‘Het tropisch paradijs van miskende groenten

In feite gaan de traditionele verboden onder de bevolking in de steden stilaan verloren. Hier wonen personen uit verschillende stammen samen en zij zijn niet langer onderworpen aan de traditie. Eens terug in het dorp, hebben de stedelingen de neiging door te gaan met hun voedingsgewoonten van e stad. Deze "her-verstedelijking" (zoals vele het noemen) kan de de consumptie van nieuwe voedingsvarieteiten, die tot dan in de gemeenschappen niet gekend waren, vergemakkelijken. 


Natuurlijke rijkdommen in donker groen 

Odette MRubonekaIn Zuid-Kivu, een vrouw in een
veld van courgetten, bladeren
die verbruikt worden in Burundi

De statistieken tonen aan dat, in arme landen, de leeftijdperiode tussen 6 maanden en twee tot drie jaar een hoge graad van kindersterfte kent. Gedurende de eerste zes maanden levert de moederlijke voeding in het algemeen al de nodige voedingselementen aan het kind. Daarna is dit minder en minder het geval en moeten de ouders hun kinderen geleidelijk gewend maken aan het voedsel voor volwassenen.

 ‘Bladeren met en grote voedingswaarde

De donkergroene bladgroenten zijn zeer rijk aan proteïnen, verscheidene vitaminen en minerale elementen (ijzer, calcium, enz.). Ze zijn zeer belangrijk voor zwangere of zogende vrouwen, baby’s vanaf zes maand tot drie jaar (een periode die bijzonder gevaarlijk is voor hen) en met uitbreiding alle opgroeiende jongeren.

In Burundi verbruikt de 
bevolking regelmatig de bladeren
van enkele planten zoals de 
bonen, de courgettes, de maniok.
Maar zelden worden de bladeren
van de zoete aardappelen gebruikt.
De consumptie van deze bladeren
blijft miskend terwijl de teelt van 
de zoete aardappelen verspreid
is over heel het land."
 Erick-Bayard Rwantango

De producten van dierlijke oorsprong zijn ongetwijfeld beter dan de bladgroenten om de nodige voedingsstoffen te bieden, maar zijn daarentegen heel wat duurder dan de bladergroenten en dikwijls niet beschikbaar voor arme mensen. Driehonderd à vierhonderd gram gratis of goedkope bladergroenten bevatten evenveel voedingswaarde als honderd gram van de producten van dierlijke afkomst.

De bladgroenten vergen ook heel wat minder kooktijd dan, bijvoorbeeld, droge bonen. Het wordt aangeraden bladergroenten niet te lang te laten

koken om de voedingsstoffen ervan beter te bewaren. Daarnaast is er het probleem van de brandstof. Deze wordt zeldzamer en duurder en zal in de steden uiteindelijk voor een belangrijk deel de kostprijs worden van de voeding.

 Bladeren van bonen, van zoete aardappelen en van de neverdie boom: een lekkernij!

Champ de nib

Een uitgestrekt niébé-veld waarvan
de bladeren goed voedsel zijn

Het “niébé” boontje wordt zeer breed verbruikt voor zijn droge zaden, maar de bladeren ervan worden slechts gerbruikt in bepaalde stammen. De zoete aardappel, in tegenstelling met wat de naam laat vermoeden, is helemaal geen familie van onze aardappel. Terwijl ik ergens gelezen heb dat de bladeren van onze aardappel giftig zijn, zijn deze bladeren integendeel best eetbaar en rijk aan voedende elementen. Er is tenslotte het voorbeeld van de “neverdie” boom of de oleifera of de papaja, waarvan de bladeren en de granen of vruchten zeer rijk zijn aan voedingselementen en die rauw of licht gekookt kunnen worden gegeten (voor de jonge bladeren van de papaja).


Men moet weten dat het kenmerkend is voor het tropisch klimaat dat sommige planten, die geplant worden voor hun granen of hun vruchten, ook eetbare bladeren hebben. Dat is niet het geval in de meer gematigde klimaten. In onze landen bestaan er, voor zover ik weet, geen bomen waarvan men de bladeren kan plukken en deze rechtstreeks en rauw kan opeten, zoals men dit kan doen met de moringa. Men kan bij ons de bladeren van de boontjes niet eten zoals men dit kan doen voor de “niébé” bonen onder de tropen.

Netelsoepenoupes en salades van paardebloemen: modellen !

Als er in onze landen terug een periode van schaarste zou zijn zoals men deze gekend heeft gedurende de laatste oorlog, zou men niet nalaten opnieuw netelsoep of salades van paardenbloemen te eten. Dit is wat men, in landen die slachtoffer zijn van hongersnood en van kwashiorkor, doet met de bestaande, lokale planten die gelijkwaardig zijn aan de netels en de paardenbloemen van bij ons.

Als de hoeveelheid beschikbare maniok- of maïsbloem ontoereikend is, kan, zoals men kan vaststellen in de perioden van hongersnood, een grote hoeveelheid bladgroenten ook een nuttig complement van calorieën bieden.

Kan men dan niet het volgende stellen: “Wat de volwassenen in groenten zoeken is een basis, een substraat voor de specerijen die smaak geven aan de voornaamste schotel (“la boule nationale”) en niet zozeer de hoeveelheid. Kinderen daarentegen verdragen geen voedsel dat te sterk gekruid is. Datgene waaraan zij nood hebben, is een voldoende kwantiteit aan bladgroenten in overeenstemming met hun smaak en hun kleine tanden.”

Teksten van P. Léo Duvieusart, sj .